Verstappen reed al Formule 1 en was toch zenuwachtig voor zijn rijexamen

Afgelopen week, op 30 september, werd Max Verstappen 29. Op diezelfde datum in 2015, zijn achttiende verjaardag, deed hij praktijkexamen voor de openbare weg. Dat was een bijzondere situatie, want hij reed dat seizoen al in de Formule 1 voor Toro Rosso. Na afloop liet hij op zijn website weten dat hij opgelucht was en een beetje zenuwachtig was geweest om fouten te maken. Jaren later gaf hij in The Times toe dat het examen minder vlekkeloos ging dan het leek. Hij sloeg links af toen de examinator rechts zei, en hij liet voetgangers bij een oversteekplaats niet voorgaan. Geslaagd is hij toch.

Zenuwen zeggen niets over talent
Als iemand die al tegen de wereldtop racete spanning voelt bij een gewoon rijexamen, zegt dat veel over hoe normaal die spanning is. Een examen is een situatie waarin iemand anders je beoordeelt, en dat voelt anders dan een rondje op een baan die je kent.

Verkeerspsycholoog Gerard Tertoolen vertelde in het MAX-programma Meldpunt dat veel mensen hun eigen kunnen onderschatten en de risico's overschatten. Die combinatie kun je leren herkennen en bijsturen. Voor wie zijn rijbewijs wil halen met faalangst, is er bovendien meer mogelijk dan veel leerlingen weten, van lessen die op dat gevoel zijn afgestemd tot een aangepast examen.

Een examen waarin een time-out mag
Het CBR biedt een speciaal faalangstexamen aan. Je krijgt dan een examinator die is getraind om mensen met faalangst te begeleiden en die meer tijd neemt om je op je gemak te stellen. Tijdens de rit mag je om een time-out vragen. Het hele examen duurt 1 uur en 20 minuten, waarvan 35 minuten rijden, zodat er ruim tijd is voor rust. Je moet hetzelfde laten zien als bij een gewoon praktijkexamen, alleen krijg je de ruimte om dat in je eigen tempo te doen. Je rijschool vraagt het aan zodra je je theorie-examen hebt gehaald, en volgens het CBR hebben veel kandidaten er goede ervaringen mee.

Stap voor stap, net als op het circuit
In de autosport stapt niemand meteen in een Formule 1-auto. Coureurs beginnen in een kart en klimmen via opleidingsklassen omhoog, zodat elke stap voortbouwt op wat ze al beheersen. Leren autorijden werkt op dezelfde manier. Een deel van de rijscholen werkt met de Rijopleiding in Stappen van het CBR, waarbij je stap voor stap ziet welke onderdelen je al beheerst. Voor iemand met spanning is dat prettig, omdat je precies ziet wat je al kunt. Spanning achter het stuur heeft wel verschillende vormen. Meestal komt ze voort uit onzekerheid of te weinig ervaring. Soms spelen er bredere angstklachten mee, en dan kan het helpen om ook een psycholoog te laten meekijken.

Als de spanning na het examen blijft
Ook met een rijbewijs op zak kan de spanning blijven, of juist later ontstaan. Er zit veel schaamte op, vertelde rijangstcoach Johanna van Zwol bij BNNVARA, omdat mensen denken dat je gewoon de auto moet kunnen pakken. Het lastige is dat vermijden de angst vaak groter maakt. Van Zwol noemt dat angst voor de angst, waarbij je minder bang bent voor het verkeer zelf dan voor het gevoel dat opkomt. De uitweg zit daarom in rijden, in kleine stappen en met iemand naast je die weet wat je doormaakt. Ook rijangst kun je overwinnen bij een rijschool die daar de tijd voor neemt, in een lesauto met dubbele bediening en een instructeur die precies weet wanneer je klaar bent voor de volgende stap.

Begin met een korte route die je kent, op een rustig moment van de dag, en bouw van daaruit op. Ook een Formule 1-coureur begon ooit met een eerste rondje, en had na zijn rijexamen vooral één gevoel. Opluchting.